Ιστορικά Μνημεία της Θεσσαλονίκης: Ο Λευκός Πύργος, το Επταπύργιο και τα 15 Μνημεία Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO,, γράφει ο Πάρης Βορεόπουλος*

Ο Λευκός Πύργος

Ο Λευκός Πύργος κτίστηκε τον 15ο αιώνα, μετά την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Οθωμανούς το 1430. Στη θέση του υπήρχε παλαιότερος της βυζαντινής οχύρωσης της πόλης. Έχει 6 ορόφους, 34 μ. ύψος, 70 μ. περίμετρο και 23 μ. διάμετρο. Υπήρχε τείχος που περιέβαλλε τον Πύργο και που κατεδαφίστηκε το 1917.

Στο πέρασμα του χρόνου είχε διάφορες ονομασίες:

1. Πύργος του Λέοντος, τον 16ο αι.

2. Φρούριο της Καλαμαριάς, τον 18ο αι.

3. Πύργος των Γενιτσάρων και Πύργος του αίματος, τον 19ο αι., όταν έγινε φυλακή των θανατοποινιτών και τόπος εκτέλεσης καταδίκων και γι’ αυτό εξωτερικά ήταν κόκκινος από τα αίματα των εκτελεσμένων.

4. Λευκός Πύργος ονομάστηκε από το 1883, όταν ασβεστώθηκε από έναν κρατούμενο με αντάλλαγμα την αποφυλάκισή του.

Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης, το 1912, ο Λευκός Πύργος ενσωματώθηκε στο ελληνικό κράτος και είχε διάφορες χρήσεις: στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου ένας όροφος χρησιμοποιήθηκε για τη φύλαξη αρχαιοτήτων, στους χώρους φιλοξενήθηκαν η αεράμυνα της πόλης, το εργαστήριο μετεωρολογίας του Α.Π.Θ. και συστήματα ναυτοπροσκόπων.

Το 1983 ο Πύργος παραχωρήθηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού. Σήμερα λειτουργεί ως μουσείο και υπάγεται στο Μουσείο Βυζαντινού Πολιτισμού.

Επταπύργιο

Το Φρούριο του Επταπυργίου, γνωστό και με την οθωμανική ονομασία Γεντί-Κουλέ (Yedi Kule), δηλαδή Επτά Πύργοι, βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο των τειχών της Θεσσαλονίκης, εντός της Ακρόπολης και είχε στρατηγική σημασία. Αποτελείται από δύο ενότητες: το Βυζαντινό Φρούριο καθώς και τα νεότερα κτίσματα των φυλακών που κτίστηκαν εντός και εκτός του φρουρίου.

Το 1890 μετατράπηκε σε φυλακή και το 1989 οι φυλακές μεταφέρθηκαν αλλού και το Επταπύργιο αποδόθηκε στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Πολιτισμού.

Κτίστηκε από τους Βυζαντινούς κατά την περίοδο της αυτοκρατορίας των Παλαιολόγων, τον 14ο αι. Βρίσκεται πάνω σε αρχαιότερη κατασκευή, πιθανόν του 9ου αι. Χρησίμευε για τη στρατοπέδευση της φρουράς της πόλης και την ασφαλή καταφυγή του πληθυσμού σε περιπτώσεις επίθεσης και επιδρομών.

Είναι ασφαλές να υποθέσει κανείς ότι οι πρώτες εργασίες που αποσκοπούσαν στην οχύρωση της πόλης έγιναν μετά την ίδρυση της Θεσσαλονίκης, το 316 π.Χ. από τον Κάσσανδρο.

Τα 15 Μνημεία της UNESCO στη Θεσσαλονίκη

Το 1988 η UNESCO ανακήρυξε 15 μνημεία της Θεσσαλονίκης ως Μνημεία της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, αντιπροσωπευτικά δείγματα της Ιστορίας της πόλης, δημιουργίες μοναδικής αρχιτεκτονικής και θρησκευτικής τέχνης με τεράστια πολιτιστική αξία για την ανθρωπότητα:

1. Βυζαντινά Κάστρα (4ος – 5ος αι.)

2. Ροτόντα και Αψίδα του Γαλέριου (Καμάρα) (4ος αι.)

3. Αχειροποίητος (5ος αι.)

4. Όσιος Δαυίδ – Μονή Λατόμου (6ος αι.)

5. Άγιος Δημήτριος (7ος αι.)

6. Αγία Σοφία (8ος αι.)

7. Παναγία Χαλκέων (11ος αι.)

8. Αγία Αικατερίνη (13ος αι.)

9. Άγιος Παντελεήμονας (14ος αι.)

10. Άγιοι Απόστολοι (14ος αι.)

11. Άγιος Νικόλαος Ορφανός (14ος αι.)

12. Ναός Μεταμόρφωσης του Σωτήρος (14ος αι.)

13. Μονή Βλατάδων (14ος αι.)

14. Προφήτης Ηλίας (14ος αι.)

15. Βυζαντινά Λουτρά (14ος αι.)

Βιβλιογραφία

• Βροντή Σελάνα – Το οθωμανικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης, Εφημερίδα Καθημερινή, 19-07-2012.

• Βακαλόπουλος Απόστολος – Ιστορία της Μακεδονίας 1353-1833, εκδ. Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1992.

• Βακαλόπουλος Απόστολος – Ιστορία της Θεσσαλονίκης, εκδ. Ρέκος, Θεσσαλονίκη 1983.

• Γούναρης Βασίλης – Εντός του Λευκού Πύργου, Θεσσαλονικέων Πόλις, τχ. 1, 1997.

• Γούναρης Γ. Γ. – Παρατηρήσεις επί της χρονολογίας των τειχών της Θεσσαλονίκης, Μακεδονικά 11, 1971.

• Δημητριάδης Βασίλης – Τοπογραφία της Θεσσαλονίκης κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας 1430-1912, Εκδόσεις Αδερφών Κυριακίδη, 2008.

• Δημητριάδης Βασίλης – Η Θεσσαλονίκη κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας, Πρακτικά Πανελληνίου Συνεδρίου “Η Θεσσαλονίκη και ο Ευρύτερος Χώρος”, Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, Θεσσαλονίκη 2005.

• Δήμος Θεσσαλονίκης – Εικόνες της Θεσσαλονίκης.

• Μακρή Ευτέρπη και Κωνσταντινίδου Κρινώ – Ο οχυρωματικός περίβολος του Λευκού Πύργου και άλλες οχυρώσεις στη Θεσσαλονίκη. Το αρχαιολογικό έργο στη Μακεδονία και στη Θράκη, τχ. 19, 2005.

• Ναλμπάντης Δ. – Πληροφορίες για τον Λευκό Πύργο, ιστοσελίδα Υπουργείου Πολιτισμού, 2007.

• Νίγδελης Κωνσταντίνος – Επταπύργιο–Γεντί-Κουλέ – Συκιές, Θεσσαλονίκη, Δήμος Συκεών 2002.

• Ταμπάκη Σαπφώ – Το “Κάστρο” του Λευκού Πύργου, Βυζαντινά 1, τ. 20, 1999.

• Τσακανά Αικατερίνη – Επταπύργιο η ακρόπολη της Θεσσαλονίκης, Καπόν, Αθήνα 2001.

• Τσιρόγλου Δημήτριος – Ο Λευκός Πύργος, Σαβάλας, Αθήνα 2000.

• https://el.wikipedia.org/wiki/Θεσσαλονίκη

• Vitti M. – Η πολεοδομική εξέλιξη της Θεσσαλονίκης από την ίδρυσή της ως το Γαλέριο, Αρχαιολογική Εταιρεία, Αθήνα 1996.

*Πάρης Βορεόπουλος

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Φοίτησε στο Κολλέγιο De La Salle. Σπούδασε  Γαλλική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Παράλληλα με τις πανεπιστημιακές του σπουδές, παρακολούθησε μαθήματα θεάτρου στη δραματική σχολή Κυριαζή Χαρατσάρη. Είναι κάτοχος του πτυχίου ΣΕΛΜΕ με χαρακτηρισμό επίδοσης Άριστα και του Πιστοποιητικού Δεξιοτήτων και Γνώσεων στις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, συμμετέχοντας επιτυχώς στις εξετάσεις που πραγματοποιήθηκαν  στο Κέντρο Πιστοποίησης Πληροφορικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Υπηρέτησε, επί σειρά ετών, ως καθηγητής και  διευθυντής σε σχολεία στη Δημόσια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.

Ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία και δημοσίευσε έργα για την ποίηση, το θέατρο, την πεζογραφία, το δοκίμιο, τη μετάφραση κ.ά.

Έλαβε τιμητικές διακρίσεις από διάφορους πολιτιστικούς, πνευματικούς και κοινωνικούς φορείς.

Είναι μέλος του Συλλόγου Αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. “Φιλόλογος”, της Αμφικτυονίας Ελληνισμού, της Ένωσης Λογοτεχνών Β.Ε. καθώς επίσης και Έφορος Δημοσίων Σχέσεων της Εταιρείας Συγγραφέων Β.Ε.

Με ενδιαφέρον για τη γνωριμία του πολιτισμού άλλων λαών, ταξίδεψε σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής.