Ζωγραφική – Μία από τις 9 καλές τέχνες, γράφει ο Πάρης Βορεόπουλος *
Η Ζωγραφική κυριολεκτικά είναι η πρακτική της εφαρμογής χρωστικών ουσιών σε μια επιφάνεια όπως χαρτί, καμβάς ή τοίχος.
Προέλευση και πρώιμη ιστορία
Όπως και το σχέδιο, η ζωγραφική έχει τεκμηριωμένες απαρχές σε σπήλαια και βραχώδεις επιφάνειες. Τα καλύτερα παραδείγματα, που χρονολογούνται περίπου 32.000 ετών, βρίσκονται στα σπήλαια Σωβέ και Λασκώ στη νότια Γαλλία. Σε αποχρώσεις του κόκκινου, του καφέ, του κίτρινου και του μαύρου, οι ζωγραφιές στους τοίχους και τις οροφές είναι από βίσονες, βοοειδή, άλογα και ελάφια.
Στους τάφους της αρχαίας Αιγύπτου βρίσκονται ζωγραφιές από ανθρώπινες μορφές. Οι Έλληνες συνέβαλαν στη ζωγραφική αλλά πολλά από τα έργα τους έχουν χαθεί. Από τα καλύτερα αντιπροσωπευτικά δείγματα της Ελληνιστικής ζωγραφικής είναι οι προσωπογραφίες μούμιων του Φαγιούμ. Άλλο παράδειγμα είναι το ψηφιδωτό από την Μάχη της Ισσού στην Πομπηία, που μάλλον βασίζεται σε ελληνική ζωγραφιά. Η Ελληνική και η Ρωμαϊκή τέχνη συνέβαλαν στη Βυζαντινή τέχνη του 4ου αιώνα π.Χ., από την οποία ξεκίνησε η παράδοση της εικονογραφίας.
Η Αναγέννηση
Εκτός από τα εικονογραφημένα χειρόγραφα που έφτιαξαν οι μοναχοί κατά τον Μεσαίωνα, η άλλη σημαντική συνεισφορά στην Ευρωπαϊκή τέχνη ήταν οι Ιταλοί ζωγράφοι της αναγέννησης. Από τον Τζόττο τον 13ο αιώνα έως τον Λεονάρντο ντα Βίντσι και τον Ραφαήλ στις αρχές του 16ου αιώνα, επρόκειτο για την πλουσιότερη περίοδο της ιταλικής τέχνης κατά την οποία χρησιμοποιούνταν οι τεχνικές κιαροσκούρο για να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση του τρισδιάστατου χώρου.
Οι ζωγράφοι στη βόρεια Ευρώπη επηρεάστηκαν από την ιταλική σχολή.
Οι Ολλανδοί καλλιτέχνες
Ο 17ος αιώνας είδε την ανάδυση των μεγάλων ολλανδών ζωγράφων όπως του πολυτάλαντου Ρέμπραντ που έγινε γνωστός για τις προσωπογραφίες του και τις Βιβλικές σκηνές, και του Βερμέερ που ασχολήθηκε με εσωτερικές σκηνές της ολλανδικής ζωής.
Μπαρόκ
Το Μπαρόκ ξεκίνησε μετά την Αναγέννηση, από τα τέλη του 16ου αιώνα έως τα τέλη του 17ου αιώνα. Στους μεγάλους καλλιτέχνες του Μπαρόκ περιλαμβάνεται ο Καραβάτζιο. Ο Πέτερ Πάουλ Ρούμπενς ήταν φλαμανδός ζωγράφος που σπούδασε στην Ιταλία, εργάστηκε για τοπικές εκκλησίες στην Αμβέρσα και επίσης ζωγράφισε μια σειρά για την Μαρία των Μεδίκων. Ο Αννίμπαλε Καρράτσι άντλησε επιρροές από την Καπέλα Σιστίνα και δημιούργησε το είδος της ψευδαισθητικής ζωγραφικής οροφής.
Ιμπρεσιονισμός
Ο Ιμπρεσιονισμός ξεκίνησε στη Γαλλία το 19ο αιώνα με μια χαλαρή σύνδεση των καλλιτεχνών όπως ο Κλοντ Μονέ, ο Πιέρ-Ωγκύστ Ρενουάρ και ο Πολ Σεζάν που έφερε ένα νέο ελεύθερο φρέσκο ύφος στη ζωγραφική, συχνά επιλέγοντας τη ζωγραφική των ρεαλιστικών σκηνών της σύγχρονης ζωής μάλλον σε εξωτερικούς χώρους παρά σε στούντιο. Το κίνημα επηρέασε την τέχνη ως μια δυναμική, κινούμενη στο χρόνο και προσαρμοζόμενη στις νεοανακαλυφθείσες τεχνικές και την αντίληψη της τέχνης.
Μεταϊμπρεσιονισμός
Προς τα τέλη του 19ου αιώνα, αρκετοί νέοι ζωγράφοι προχώρησαν τον ιμπρεσιονισμό ένα βήμα μακρύτερα, χρησιμοποιώντας γεωμετρικά σχήματα και αφύσικα χρώματα για να απεικονίσουν συναισθήματα ενώ επιδίωκαν παράλληλα βαθύτερους συμβολισμούς. Ιδιαίτερης σημασίας είναι ο Πωλ Γκωγκέν, ο οποίος επηρεάστηκε κατά πολύ από τις τέχνες της Ασίας, της Αφρικής και της Ιαπωνίας, ο Βίνσεντ βαν Γκογκ, ένας Ολλανδός που μετακόμισε στη Γαλλία όπου ζωγράφισε με το δυνατό φως του νότιου ήλιου, και ο Τουλούζ-Λωτρέκ, γνωστός για τις ζωηρές ζωγραφιές της νυχτερινής ζωής στην Μονμάρτρη του Παρισιού.
Συμβολισμός, εξπρεσιονισμός και κυβισμός
Ο Έντβαρτ Μουνκ, ένας νορβηγός καλλιτέχνης, ανέπτυξε τη συμβολιστική του προσέγγιση στα τέλη του 19ου αιώνα, εμπνευσμένος από τον γάλλο ιμπρεσιονιστή Μανέ. Η Κραυγή (1893), το πιο διάσημο έργο του, έχει ερμηνευθεί ευρέως ως αντιπροσωπευτικό του οικουμενικού άγχους του σύγχρονου ανθρώπου. Εν μέρει ως αποτέλεσμα της επιρροής του Μουνκ, το γερμανικό εξπρεσιονιστικό κίνημα προήλθε από τη Γερμανία στις αρχές του 20ου αιώνα με καλλιτέχνες όπως οι Ερνστ Κίρχνερ και Έρικ Χέκελ που άρχισαν να διαστρεβλώνουν την πραγματικότητα για μια συναισθηματική επίδραση.
| Τέχνες στον κόσμο τον 20ο αιώνα
Tο στυλ που έγινε γνωστό ως κυβισμός αναπτύχθηκε στη Γαλλία καθώς οι καλλιτέχνες επικεντρώθηκαν στον όγκο και το χώρο των αιχμηρών δομών μέσα σε μια σύνθεση. Ο Πάμπλο Πικάσο και ο Ζωρζ Μπρακ ήταν οι κύριοι εισηγητές του κινήματος. Από τη δεκαετία του 1920, το στυλ είχε αναπτυχθεί στο σουρεαλισμό με τον Νταλί και τον Μαγκρίτ. Κατά τον 20ό αιώνα αναπτύχθηκαν διάφορα καλλιτεχνικά ρεύματα, που έγιναν γνωστά ως μοντερνισμός, και τα οποία, παρά τις διαφορές τους, συνέκλιναν σε ορισμένες κοινές θέσεις: κάθε μορφή δημιουργίας δεν πρέπει να αποτελεί προσπάθεια απεικόνισης του εξωτερικού περιβάλλοντος αλλά μέσο έκφρασης του εσωτερικού κόσμου του δημιουργού˙ κατά την καλλιτεχνική και λογοτεχνική δημιουργία το πρωτεύον δεν είναι η κυριαρχία της λογικής αλλά η έκφραση του ασυνείδητου, που αντανακλά πιο πιστά την ανθρώπινη ύπαρξη˙ τα καλλιτεχνικά έργα δεν πρέπει να αξιολογούνται με παραδοσιακά κριτήρια, αντίθετα, το ενδιαφέρον πρέπει να εστιάζεται στη διαδικασία δημιουργίας του έργου. Ο φοβισμός ή φωβισμός, από τη γαλλική λέξη fauves (: αγρίμια, θηρία), επειδή οι κριτικοί θεώρησαν πως οι συγκεκριμένοι καλλιτέχνες ζωγράφιζαν παραμορφωτικά, σαν «θηρία» εμφανίστηκε το 1905 και υποστήριξε με πάθος την επικράτηση του ενστίκτου στη λογική, του καθαρού χρώματος στη μορφή. Οι φοβιστές (Ματίς, Ντεραίν, Βλαμένκ κ.ά.) δεν ζωγράφιζαν ό,τι έβλεπαν αλλά ό,τι αισθάνονταν βλέποντας το θέμα τους. Ο εξπρεσιονισμός χαρακτηρίστηκε από την απόλυτη κυριαρχία του ενστίκτου για έκφραση (expression), καθώς και από τη χρήση του χρώματος με παθιασμένο τρόπο. Γνώρισε τη μεγάλη ανάπτυξή του στη Γερμανία. Ο κυβισμός υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα –για ορισμένους το σημαντικότερο μετά την Αναγέννηση– κινήματα της τέχνης του 20ού αιώνα. Οι κυβιστές καλλιτέχνες, με κύριους εκπροσώπους τους Πικάσο και Μπρακ, έθεταν ως πρωταρχικό σκοπό τη δημιουργία μιας τέχνης που να απευθύνεται στη νόηση και έρχονταν να επιβάλουν τη δύναμη της λογικής και τη θέληση για οργάνωση. Τα έργα τους αποτελούν συστηματικές προσπάθειες αποτύπωσης του τρισδιάστατου κόσμου στη δισδιάστατη επιφάνεια του πίνακα. Επηρεασμένοι από τις επιστημονικές εξελίξεις του καιρού τους, ιδίως από τη θεωρία της σχετικότητας, οι κυβιστές θεωρούσαν την εξωτερική εμφάνιση των πραγμάτων σχετική ή ακόμη και μη αληθινή. Ο φουτουρισμός (future: μέλλον) εμφανίστηκε το 1909 ως ένα κίνημα που αξίωνε τη γενική αλλαγή, αναπτύχθηκε κυρίως στην Ιταλία με κυριότερο εκφραστή τον Μαρινέτι. Η αφηρημένη τέχνη ή ανεικονική τέχνη αναφέρεται στις μορφές τέχνης που δεν αναπαριστούν αναγνωρίσιμα θέματα. Ο πρώτος τέτοιος πίνακας παρουσιάστηκε το 1910 από τον Καντίνσκι. Η αφηρημένη ζωγραφική θεμελιώθηκε στην ιδέα ότι η αξία της τέχνης προκύπτει όχι από την απεικόνιση ενός θέματος αλλά από τις μορφές και τα χρώματα. Ο ντανταϊσμός (από τη φράση dada) υπήρξε γέννημα της αποστροφής που προκάλεσε ο Α΄ Παγκόσμιος πόλεμος και χλεύασε κάθε στοιχείο κοινωνικής ζωής που θεωρούσε συμβατικό. Αναζητώντας εναλλακτικούς τρόπους έκφρασης, οι ντανταϊστές (Τζαρά, Ντισάν, Πικαμπιά κ.ά.) ανέδειξαν κοινά αντικείμενα της καθημερινής ζωής σε έργα τέχνης. |
| Ο σουρεαλισμός (υπερρεαλισμός) εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1920 και επηρεάστηκε βαθύτατα από τον ντανταϊσμό, την ψυχανάλυση, αλλά και από τις πολιτικές εξελίξεις του καιρού του (1917: ρωσική επανάσταση). Δεν υπήρξε απλώς ένα καλλιτεχνικό ρεύμα αλλά μάλλον ένα επαναστατικό κίνημα που αξίωσε γενικότερες αλλαγές. Πρωτεργάτης ήταν ο διανοητής Αντρέ Μπρετόν. Κύριοι εκφραστές του στη ζωγραφική υπήρξαν ο Μιρό, γνωστός για τα ονειρικά γεωμετρικά του σχήματα, ο Ερνστ, που επιδίωκε να υποβάλει στον θεατή την αίσθηση αποπροσανατολισμού που υπάρχει στα όνειρα, ο Νταλί, ο Μαγκρίτ κ.ά.
Εντελώς ξεχωριστές περιπτώσεις δημιουργών υπήρξαν ο Κλέε, που διακρίθηκε για τη λεπτότητα των σχεδίων του και τη μαγική απόδοση του βάθους, ο Σαγκάλ, τα έργα του οποίου διακρίνονται για την απόλυτη περιφρόνηση κάθε αρχής και κανόνα, ο Μοντιλιάνι, που χάρη στις προσωπογραφίες του κατέχει μοναδική θέση στη σύγχρονη ιστορία της τέχνης, και ο Ουτριλό, που ασχολήθηκε με την απεικόνιση γαλλικών πόλεων δίνοντας έργα που χαρακτηρίζονται από άρτια οργάνωση του χώρου. |
*Πάρης Βορεόπουλος
Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Φοίτησε στο Κολλέγιο De La Salle. Σπούδασε Γαλλική Φιλολογία στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Παράλληλα με τις πανεπιστημιακές του σπουδές, παρακολούθησε μαθήματα θεάτρου στη δραματική σχολή Κυριαζή Χαρατσάρη. Είναι κάτοχος του πτυχίου ΣΕΛΜΕ με χαρακτηρισμό επίδοσης Άριστα και του Πιστοποιητικού Δεξιοτήτων και Γνώσεων στις Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνιών του Υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων, συμμετέχοντας επιτυχώς στις εξετάσεις που πραγματοποιήθηκαν στο Κέντρο Πιστοποίησης Πληροφορικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Υπηρέτησε, επί σειρά ετών, ως καθηγητής και διευθυντής σε σχολεία στη Δημόσια Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση.
Ασχολήθηκε με τη λογοτεχνία και δημοσίευσε έργα για την ποίηση, το θέατρο, την πεζογραφία, το δοκίμιο, τη μετάφραση κ.ά.
Έλαβε τιμητικές διακρίσεις από διάφορους πολιτιστικούς, πνευματικούς και κοινωνικούς φορείς.
Είναι μέλος του Συλλόγου Αποφοίτων της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. “Φιλόλογος”, της Αμφικτυονίας Ελληνισμού, της Ένωσης Λογοτεχνών Β.Ε. καθώς επίσης και Έφορος Δημοσίων Σχέσεων της Εταιρείας Συγγραφέων Β.Ε.
Με ενδιαφέρον για τη γνωριμία του πολιτισμού άλλων λαών, ταξίδεψε σε διάφορες χώρες της Ευρώπης, της Ασίας και της Αφρικής.
*Πηγή
Wikipedia
